Ülkeler Nasıl İflas Eder: Trump’ ın Bitcoin’ i Rezev Varlık İlan Etmesini Genel Büyük Döngüler Üzerinden Analiz Ediyorum…

Ray Dalio‘ nun “Big Debt Crises” kitabını okudunuz mu bilmiyorum. Ama eğer okumadıysanız mutlaka okumanızı tavsiye ederim. Bu yazıyı bu kitapta okuduklarımdan da esinlenerek kendi bakış açımla yazıyorum. Dünya tarihine baktığımızda, ekonomik, sosyal ve politik düzlemlerin sık sık tekrar eden büyük döngülerle şekillendiğini görürüz. Bu döngüler, ülkelerin ekonomik kalkınmalarını, çöküşlerini ve dönüşümlerini belirler. Tarihte bu büyük döngülerin sayısız örneğiyle karşılaşmış olmak, yaşananların temelde tekerrürden ibaret olduğunu anlamayı kolaylaştırıyor. Esasında, bu döngüler iyi analiz edildiğinde, gelecekte yaşanabilecek değişimlere dair de öngörülerde bulunmak mümkün olabiliyor.

Ekonomik döngüler, borçlanma ve krediyle şekillenen süreçlerin etkisiyle ortaya çıkar. Ancak bu süreçler, birbirleriyle izole bir şekilde değerlendirilemez, çünkü diğer büyük faktörler de bu döngülerin işleyişine etki eder. Bu faktörleri ve döngüleri birlikte ele alarak, hem geçmişe anlam kazandırabilir hem de gelecekte karşılaşılabilecek dönüşümleri yorumlayabiliriz.

Ray Dalio’ nun Kitabında da Bahsettiği Beş Büyük Güç ve Genel Büyük Döngünün Yapısı

Genel Büyük Döngü, beş temel güç tarafından şekillendirilir. Bu güçlerin zamanla birbirleriyle etkileşim hâlinde nasıl bir düzen ve düzensizlik yarattığını şu şekilde sıralayabiliriz:

1. Borç, Kredi, Para ve Ekonomik Döngü
   Ekonomik sistemlerin en temel itici gücü olan borç ve kredi dinamikleri, kısa vadeli ve uzun vadeli döngüler üretir. Kısa vadeli döngüler genellikle beş ila on yıl arasında sürerken, uzun vadede bu döngüler 65-105 yıl arasında ortalama olarak 80 yıl sürer ve döngülerin birleşimi daha büyük krizlere ve yeniden yapılandırmalara yol açar. Bunun temel nedeni ise, bu döngülere bağlı olarak ekonomik sistemlerde borç yükünün sürdürülemez noktaya ulaşmasıdır.
2. İç Düzen ve Düzensizlik Döngüsü
   Toplumlar içindeki siyasi düzensizlikler, genellikle ekonomik krizlerle bağlantılı olarak ortaya çıkar. Ekonomik iniş çıkışlar, hükümetlerin karşı karşıya kaldığı popülist hareketlere ve politik değişimlere yol açabilir. Tıpkı ekonomik döngülerde de olduğu gibi yaklaşık 80 yıl (+-25 yıl) süren uzun vadeli siyasi döngüler, toplumun yapısını kökten etkileyebilecek dönüşümler yaratır.
3. Dış Düzen ve Jeopolitik Düzensizlik Döngüsü
   Ülkelerin uluslararası arenada birbirleriyle olan ilişkileri de döngüseldir. Uyumluluk ve barış dönemleri ile çatışma ve düzensizlik dönemleri arasında gidip gelen bu süreç, dönemin hakim güçlerinin değişmesine neden olur. Uluslararası sistemde düzenin sağlanamadığı zamanlarda, ülkeler genellikle çıkar çatışmaları ve güç mücadelesine sürüklenir.
4. Doğa Olayları ve Çevresel Faktörler
   Her dönemde depremler, kuraklık, sel ve salgınlar gibi çevresel olaylar ve doğa olayları, medeniyetlerin büyük dönüşümlerine zemin hazırlamıştır. Özellikle bu tür olayların, ekonomik ve sosyal düzen üzerinde büyük etkileri olur.
5. İnsanın Yaratıcılığı ve Teknolojik Gelişmeler
   Yeni teknolojiler, tıpkı günümüzde olduğu gibi (Yapay zeka internet vb.) toplumları ve ekonomileri dönüştürür. Bugün yapay zeka gibi teknolojiler, bireylerin ve devletlerin geleceğe yönelik stratejik kararlarını şekillendirmektedir. Ancak insan doğası teknolojiye oranla daha az değişken olduğundan, yaratıcı yaklaşımlar da döngülerin etkisinde belirleyici rol oynar.

Borç Krizleri ve Ekonomik Çöküşler

Tarihteki büyük borç krizleri, sürdürülemez borçlanma süreçlerinden kaynaklanmıştır. Ekonomiler bu süreçte, bankalara olan güvenin azalması ile büyük krizlere sürüklenir. Kaynaklar yetersiz olduğunda, borçlar genellikle yeniden yapılandırılarak veya para basımı yoluyla hafifletilmeye çalışılır. Ancak bu tür krizlerin tekrarı, uzun vadede finansal sistemlerin değişimine yol açar.

Bunun yanında borcun ödenemediği, toplumsal kaosun arttığı dönemler genellikle ekonomik bunalımlara ve iç çatışmalara zemin hazırlamıştır. Bu da politik dinamiklerin sert bir şekilde değişmesine neden olur. Tarih boyunca görülen bu tarz geçiş dönemleri, bizi büyük krizlerin hemen öncesinde uyarıcı işaretler olarak karşımıza çıkar.

Geçmişten Günümüze Tarihi Döngülerin Mesajı

Şu an içinde bulunduğumuz dünya düzeninde; büyük bir borç yükü, artan jeopolitik gerilimler, parçalanmış iç düzenler ve çevresel yıkımlar gözlemlenmektedir. Bu durum geçmiş döngülere benzer yapılar göstermekte, ileriki yıllarda radikal değişimlerin yaşanabileceğine dair işaret etmektedir. Geçmişin büyük borç krizleri ve siyasi dönüşümleri incelendiğinde, ülkelerin olağanüstü tedbirlere başvurduğu görülmüştür. Örneğin, borç yeniden yapılandırmaları, sermaye kontrolleri, el koyma politikaları ve hatta yeni para sistemlerine geçiş gibi. Bu açıdan bakarsak Trump’ ın Bitcoin’ i rezerv varlık ilan etmesi hiçte tesadüf değil. Muhtemelen yapmak istediği şey yeni bir parasal sisteme geçerek içinde bulunduğumuz büyük borç yükü sebebiyle ortaya çıkan, artan jeopolitik gerilimler, parçalanmış iç düzenler ve çevresel yıkımların önüne geçmektir…

Bu öngörüler, döngülerin ve tarihsel analizin ne denli önemli olduğunu bizlere bir kez daha hatırlatıyor. Geçmişte sıklıkla yaşanmış olan bu dönüşümleri anlamak, günümüzde karşı karşıya kaldığımız zorluklara ışık tutabilir.

Sonuç: Döngülerin Işığında Geleceği Kavramak

Ülkelerin ekonomik ve siyasi çöküşlerinin ardında yatan döngülerin anlaşılması, bireyler ve devletler için hayati bir rehber olabilir. Geçmişte yaşanan olayların ve döngülerin benzerlikleri, bugünün dünyası için yol gösterici olma potansiyeline sahiptir. Tüm bu analizlerden çıkartabileceğimiz esas mesaj; tarihin neden ve nasıl “kafiyeli” bir şekilde ilerlediğini anlamaktır. Çünkü döngüler kaçınılmazdır, ancak tarih doğru okunursa, bu döngülere karşı daha hazırlıklı olunabilir.